HỖ TRỢ HỌC SINH PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN
NGỮ VĂN 7

( Chương trình Ngữ văn THCS )


A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

I. Đặt vấn đề :
Dạy và học môn Ngữ văn, trong nhà trường nhằm vào hai nhiệm vụ cụ thể:
Một là Trang bị cho HS tri thức để hiểu được, hiểu đúng vấn đề văn học: góp phần tạo cho HS khả năng khám phá vẻ đẹp của tác phẩm văn học trong tiếp nhận cũng như năng lực đánh giá đúng, khoa học các hiện tượng văn học, bước đầu nhận thức quy luật vận động của văn học trong lịch sử.
Hai là Giúp HS hình thành và phát triển khả năng tạo lập văn bản ( nói và viết).
Trong đó phân môn Tập làm văn là môn học hướng tới nhiệm vụ thứ hai trong hai nhiệm vụ trên, giúp HS hình thành kĩ năng cần thiết để viết được bài làm văn. Thực tế ở chương trình cũ THCS (trước 2002) trong nhà trường phổ thông, để phù hợp lứa tuổi học sinh ở các lớp đầu cấp ( lớp 6 và 7) các em được làm quen với kiểu bài sáng tác (miêu tả, tường thuật, kể chuyện…). Đến cuối cấp học (lớp 8 và 9) các em mới được học và tập làm văn kiểu bài nghị luận.
- Từ năm 2002, với chương trình mới của cấp học THCS, ngay từ lớp 7 các em đã phải học và làm văn nghị luận (toàn bộ chương trình HK II, phần TLV).
- Dạng bài Nghị luận của cấp học THCS với 2 nội dung cơ bản: nghị luận xã hội và nghị luận văn học, có đặc trưng là nhằm hình thành và phát triển tư duy luận lí với khả năng lập luận chặt chẽ, tạo sức thuyết phục.
- Như vậy, dạy và học chương trình Làm văn nghị luận với HS lớp 7 là một vấn đề hết sức khó khăn và nan giải.
II. Những khó khăn :
Chương trình học:
-Phân bố chương trình: tổng cộng 18 tiết.
+ 6 tiết lí thuyết chung về nghị luận.
+ 3 tiết lí thuyết và 1 tiết Luyện tập riêng về Chứng minh.
+ 3 tiết lí thuyết và 1 tiết Luyện tập riêng về Giải thích.
+ 4 tiết viết bài.
+ 2 tiết trả bài
- Phân tích chương trình:
+ 2 tiết hướng dẫn HS cách làm bài ( chứng minh 1, giải thích 1)
+ 1 tiết hướng dẫn Luyện tập phương pháp lập luận nghị luận chung, 1 tiết Luyện tập phương pháp riêng Chứng minh và 1 tiết Luyện tập phương pháp riêng Giải thích.
Nhận xét:
- Như vậy, trước khi viết bài 2 tiết (90’) HS được hướng dẫn bằng 1 tiết về cách làm bài, 1 tiết về PP nghị luận chung – 1 tiết nghị luận riêng (hoặc Chứng minh hoặc Giải thích).
- Với phân bố chương trình quá ít các tiết hướng dẫn Cách làm và Luyện tập như thế rất khó để đạt được Mục tiêu “biết viết đoạn văn Nghị luận độ dài 70 đến 80 chữ, bài văn Nghị luận độ dài khoảng 300 chữ” và phải “giải thích cũng như chứng minh được một vấn đề xã hội đơn giản, gần gũi”.
Thực tế với người học
- Học sinh lớp 7 lứa tuổi từ 12 đến 13, lứa tuổi mà nhận thức của các em còn rất non, chưa có trải nghiệm từ cuộc sống- đặc biệt kiến thức về xã hội – về con người lại càng rất ít. Trong khi đó những văn bản nghị luận (SGK) được sử dụng để HS tiếp cận lại không gần với các em.
- Đối tượng học sinh của từng vùng miền, địa phương với những đặc điểm xã hội khác nhau nhưng cùng dùng chung 1 bộ SGK cũng là một thực tế khó khăn.

Thực tế với người dạy học
- Sử dụng SGK trong giảng dạy là một thực tế: các văn bản được sử dụng để tìm hiểu chung về Nghị luận chưa thật phù hợp với nhận thức và tư duy của HS (các vấn đề thuộc phạm vi xã hội và đạo lý tư tưởng).
- Khó khăn trong sử dụng ngôn ngữ: văn nghị luận đòi hỏi ngôn ngữ phải chuẩn xác, rõ ràng những vấn đề tư duy trừu tượng…
- Chương trình phân bố quá ít các tiết Luyện tập, HS lại không thể tự luyện tập viết văn nghị luận nếu không có người hướng dẫn, thường những bài tập về nhà học sinh không hoàn thành.
- Một thực tế khác: đó là các loại sách văn mẫu hiện nay có mặt khắp nơi trên thị trường, đáp ứng hầu hết các yêu cầu về làm bài văn nghị luận của từng cấp học và từng đối tượng học. Điều này gây không ít khó khăn cho người dạy học, bởi vì khi chấm bài người chấm đã phải chấm những bài viết không do học sinh viết.

B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI :

I